نشست سوم

در ادامه سلسله نشستهای علمی اسلام و حقوق بشر دوستانه بین المللی سومين نشست با عنوان (ضرورتها و چالشها) در تاریخ 7/12/1386 در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با حضور اساتید و محققین حوزوی و دانشگاهی برگزار شد كه با مراسم رونمائی از کتاب مجموعه مقالات حقوق بشر دوستانه  و کتاب مصاحبه ها همراه بود. در ابتدای جلسه و بعد از قرائت قرآن آقای دستغیب مشاور اسلامی صلیب سرخ  ضمن خیرمقدم به حضار به تفاوت هاي حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه اشاره کرد و گفت: شايد بتوان تفاوت و مرز بين حقوق بشر دوستانه و حقوق بشر را به نگاه عالمانه به بشر و نگاه عاشقانه به بشر تبيين و تفسير کرد. نگاه عالمانه آنگاه كه بشر را به عنوان موجودي در پرتو عقل و استدلال مي نگرد و نگاه عاشقانه  آنگاه است كه انسان به عنوان موجودي كه از درون مي جوشد، انساني كه حاصل عشق است. حقوق بشر مبتني برلائیتیسه است ، نگاه انسان محور و اومانیستی به بشر، اما در حقوق بشر دوستانه نگاه مي تواند كاملا الهي باشد. ايشان در ادامه  به استقبال حوزه علمیه از همایش اشاره کرد و افزود : استقبال حوزه علميه قم از اين حركت و همايش نشانگر درك و دريافت صحيح از مباحث و موضوعات و پويا و زنده بودن  اين حوزه قابل احترام  و  بزرگ است . ارائه بيش از صد مقاله در موضوعي كه براي اولين بار مطرح مي شد نشانگر پتانسيل و ظرفيتي است كه مي تواند مبنا و منشائي براي حركت هاي بعدي باشد . آقای دستغیب در پایان به گزارشی از روند فعالیتهای دبیرخانه و نحوه تعامل و همکاری با مراکز علمی و تحقیقی پرداخت و تصریح کرد: انتشار پنج ويژه نامه و چند جلد كتاب در مباحث حقوق بشر دوستانه ، تهيه و توليد نرم افزار منابع حقوق بشردوستانه حاوي اطلاعات نزديك به پانصد جلد كتاب در زمينه حقوق بشر دوستانه ، موضوع شناسي حقوق بشر دوستانه در كنوانسيون ها و پروتكل هاي بين المللي ، تهيه چند جلد پرونده علمي مباحث حقوق بشر دوستانه در تفسير قرآن و تشكيل سه كارگاه تخصصي از فعالیتهای این دبیر خانه است.

سخنران بعدی نشست حجت الاسلام والمسلمین مبلغی رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بود.

 

حجت الاسلام مبلغی با اشاره به اینکه دين مبين اسلام در هر حوزه بشري برخوردار از انديشه ها  و آموزه ها و نگاه هاي قابل مطالعه است گفت: در مقوله حقوق بشر دوستانه شايد بشود اين گونه تعبير كرد كه اسلام يك نگاه عاطفي، فوري و حداكثري دارد. آموزه هاي اسلام در زمينه حقوق بشر دوستانه به صورت برجسته اي عاطفي است،  وی در توضيح این مطلب افزود: جنگ تنها پديده بشري است كه درون آن  خشونت ، قتل و كشتار بدون كنترل و به شكل گسترده و مهار نشده اي است ،  اگر يك ذهن تيزبين و هوشمند در این مورد اسلام را رصد كند، متوجه مي شود که اسلام در چنين شرايطي به شكل فوري به آن مشكلي كه رخ داده مي پردازد و همه مسائل  را كنار مي گذارد  و به فكر آن است  تا در لحظات حساسی که جان انسانها در خطر است مساعدتي كند و هیچ تفکیکی هم بین افراد قائل نمی شود . رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ادامه داد:  اخلاق انساني در مواجهه با وضعيت جنگ نگاهش فوري ،عاطفي و حداكثري است ، اصولا حقوق بشردوستانه خاستگاهش فطرت بشري است ، و در اين زمينه بين اسلام  و حقوق بشردوستانه همنوايي زياد است بلكه اسلام جلوتر و پيشتازتر است. آقای مبلغی در پایان اضافه کرد: ما براساس اين وضعيت شفاف در دیدگاههای اسلام مي توانيم پيش بيني كنيم هر کجا نشستي و حركتي در ارتباط با حقوق بشر دوستانه رخ دهد سخن اسلام و يا اتباع اين دين مبين و به ويژه شيعه و مكتب اهل بيت(ع) به سرعت مورد پذيرش قرار مي گيرد. نتيجه اينكه: براي گفتگوي اسلام و غرب مبحث حقوق بشر دوستانه حقیقتا مقوله پر ظرفيتي است.

آیت الله  اراکی از اساتید حوزه علمیه قم سخنران دیگر این نشست بود:

آیت الله اراکی گفت:پيرامون حقوق بشردوستانه ، ضرورت ها و چالش ها مباحث گوناگوني مي توان مطرح نمود، لكن به نظرم رسيد در حوزه حقوق بشر دوستانه از منظر فقهي و اسلامي به موضوع ضرورت پردازش نظام حقوقي حوزۀ حقوق بشر دوستانه از ديدگاه اسلام بپردازيم . اگر به حقوق بشر دوستانه اسلامي به عنوان يك نظام نگاه نکنیم ، نمي توانيم برداشت صحيحي از حقوق بشر دوستانه اسلامي ارايه دهيم. لذا باید به تبیین محورهای اصول حقوق بشر دوستانه بپردازیم  به عقیده من اگر بخواهيم نظامي را در اين رابطه استنباط كنيم  بايد اين محورها مد نظر قرار گيرد.

 محور اول: تبيين قواعد كلي حقوق بشر دوستانه.

محور دوم: تبيين ملاكهاي اهميت در تعارض حقوق.

 محور سوم : تفصيل حقوق بشر دوستانه.

 محور چهارم: قوانين پيشگيرانه در این زمینه.

 محور پنجم: قوانين مربوط به جبران خسارتها  و تبيين قوانين جبراني (چه خسارتهاي انساني چه خسارتهاي غير انساني)

 محور ششم: قوانين حمايتي آسيب ديدگان جنگ.

 محور هفتم: وظايف نيروهاي درگير در رابطه با حقوق بشر دوستانه. مرزهايي را كه بايد نيروهاي درگير الزاما رعايت كنند وآنچه بر اين الزام مترتب مي شود.

محور هشتم: وظايف نيروهاي بيطرف در جنگ ها نسبت به حقوق بشر دوستانه جنگي.

 محور نهم: وظايف سازمانهاي مدعي دفاع يا مدعي حمايت از حقوق بشر دوستانه.

 محور دهم: وظايف جامعۀ اسلامي به عنوان یک شخصیت حقوقی.

 محور يازدهم:  وظايف دولت اسلامي ، يعني دولتي كه وظیفه مديريت جامعۀ اسلامي را بر عهده دارد.

 آقاي اراكي در پايان ياد آور شد : بحث فقهي محققانه پيرامون اين يازده محور مي تواند ما را به سوي تبيين و تدوين نظام حقوقي بشر دوستانه از نظر فقه اسلامي ياري كند.                      

در ادامه آقای اندریاس ویگر ضمن خیر مقدم به حضار گفت: وقتي می خواهیم در مورد چالشهاي حاكم بر قوانين حاكم بر جنگي صحبت كنيم بايد به شرايط محيطي آن جنگ هم توجه كنيم. ما سازماني هستيم كه معمولا هميشه در همه جنگها حضور داشته ایم  و به خصوص در جنگهايي كه در ممالك اسلامي اتفاق افتاده ، همان طور که می دانید حقوق بشر دوستانه بين المللي تمركزش بیشتر بر درگيري هاي بين المللي است يعني هنگامی كه دو كشور مختلف وارد جنگ با همديگر شوند. در حال حاضر ما هيچ جنگ بين المللي در دنیا  نداريم. جنگهایی كه الان در جهان هست بيشتر جنگ بين يك دولت يا ائتلافي از چند دولت از يك سو، و نيروهايي كه نيروی  مقاومت و  یا  شورشي هستند از سوي ديگر. وی تاکید کرد: مسئله اي كه لازم است  تاكيد كنم اين است كه در جنگ هاي فعلی از یک سو مواجهیم با دولتها و ارتشهایی كه حقوق بشر دوستانه را امضا كرده اند و از سوي ديگر گروه هاي مقاومت مسلحانه اي وجود دارند كه چنين حقوقی  را امضا نكرده اند و به رسميت نمي شناسند، پس در یک طرف ارتش هاي قدرتمند ومدرن و در طرف ديگر نيروهاي مقاومت ضعيفي وجود دارند و اين نشان دهنده اين است كه توازن در جنگ ها به هم خورده است. معاون عملیاتی کمیته بین المللی صلیب سرخ به مشکلات فراروی صلیب سرخ اشاره کرد و گفت: یکی از مشکلات نحوه دسترسي به قربانيان جنگ از سوی عوامل امدادیست كه خود عوامل امدادي هم در خطر هستند و نمي توانند به راحتي به قربانيان دسترسي داشته باشند و اين هم خود يكي از چالشهاي بزرگ اعمال بشر دوستانه است. البته بايد گفت كه خيلي از اين گروه هاي در حال جنگ غير دولتي توسط رهبرانشان در مورد نحوه انجام جنگ قوانين مشخصي دارند كه به آن قوانين هم پايبند هستند و در اينجا ما دو جنبه داريم: يكي جنبه حقوق بشر دوستانه بين المللي است كه دردانشگاهها شكل گرفته و به وسیله حقوقدانها و دولتها امضا شده و به همين دليل معمولا عامه مردم و سربازانی که درگیر جنگ هستند و كساني كه مستقيما با جنگ دست به گريبانند با آن آشنايي ندارند اماجنبه دوم آن چيزي است كه دركشورهاي اسلامي به عنوان سنت اسلامي است و همان طور كه جناب استاد مبلغي اشاره كردند در واقع آن آموزه هاي مذهبي مردم است كه باعث مي شود خيلي از افراد این  قواعد را رعايت كنند. آقای ویگر تصریح کرد: ما در حال برقراری ارتباط بين حقوق بين المللي بشر دوستانه و سنت اسلامي در كشورهاي اسلامي هستیم و مقالاتي كه در این کتاب آمده نشان دهنده اين است كه اسلام يك اصول و دكترين غني اي در مورد رفتار در جنگ و نوع برخورد با قربانيان جنگ را دارد و حالا وظیفه ماست كه در مورد اين سلسله قوانين بيشتر بحث كنيم و اين قوانين را بيشتر در معرض آشنايي عموم قرار دهيم.

آخرين سخنران جلسه آیت الله هادوی تهرانی از اساتید حوزه علمیه قم بود كه به ایراد سخن پرداخت.

آقای هادوی تهرانی گفت: بحث حقوق بشر دوستانه بين المللي اسلامي ،  فرصتي بود براي عرضه توانايي هاي مكتب اسلام به صورت عام و مدرسه اهل بيت عليهم السلام به صورت خاص . پاسخگويي به پرسش هاي معاصر  براساس معيارها و مباني ديني ، معياري براي سنجش حقانيت اديان محسوب مي شود . توانايي مكتب اهل بيت عليهم السلام به صورت عام و قدرتي كه در اجتهاد شيعي به صورت خاص نهفته ، اين امكان را فراهم

كرده كه ما در قبال بسياري از پرسش ها و دغدغه هاي معاصر پاسخ هايي مبتني بر معيارها و موازين ديني داشته باشيم . وی اضافه کرد: يكي از صحنه هاي طرح انديشه در سال هاي اخير همين سازمان صليب سرخ جهاني بود و دغدغه هاي ديني در حوزه مسائل مربوط به اين سازمان كه حول محور حقوق بشر دوستانه شكل گرفته  از اهميت بيشتري برخوردار شده است. آیت الله هادوی با اشاره به تفاوت حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه افزود: نكته ديگري كه در بحث حقوق بشر دوستانه بايد به آن توجه كرد محدوديتي است كه حقوق بشر دوستانه به صورت جدي با آن مواجه است و آن اينكه حقوق بشر دوستانه اختصاص به درگيري هاي نظامي دارد  و از اين منظر كه رابطه بين دولت ها و كشورها را مورد ملاحظه قرار داده دارای يك محدوديتی است.

 این استاد حوزه علمیه در ادامه سخنان خود به ضرورت بازنگری در کنوانسیونهای ژنو اشاره کرد و افزود: با گذشت نيم قرن  از كنوانسيون هاي ژنو امروز نيازهاي جديد، ضرورت بازنگري در اين كنوانسيون ها را نشان مي دهد.

آقای هادوی به ذکر نمونه های تاریخی حقوق بشر دوستانه در اسلام پرداخت و گفت: يكي از نمونه هاي تاريخي كه به زمان قبل از اسلام برمي گردد و نوعي تفكر حقوق بشر دوستانه را نشان مي دهد حادثه يا قرارداد «حلف الفضول» است كه در تاريخ قبل از اسلام رخ داده و               و پيامبر اسلام در ايام جواني در آن دخالت مستقيم داشتند. مفاد حلف الفضول براساس آنچه كه در منابع تاريخي نقل شده اين بوده است كه هر كسي مظلوم باشد در مكه مورد نصرت قرار مي گيرد و اگر به ظلم چيزي از او گرفته شده به او باز گردانده شود و با ظالم برخورد شود و از هر نوع  منكري نهي شود در دوران اسلام ،این قرارداد با تاکید بیشتری به اجرا در آمد. در داستان فتح مكه كه واقعا حادثه بزرگي براي انسان ها بود كه بعد از سال ها مظلوميت و سال ها ظلم از ناحيه كفار وقتي مسلمانها مکه را فتح کردند از طرف بعضي شعار انتقام مطرح شد ولی نبي خاتم ( ص) شعار روز رحمت را مطرح كردند. در آن ايام  پيغمبر ( ص) اجازه ندادند به هيچ كس توهين شود ،كسي را سب ننمودند ،بعد فرمودند:    « من اغلق بابه فهو آمن، من القي سلاحه فهو آمن »كسي كه در خانه اش را ببندد و از معركه كناره گیری کند و كسي كه سلاحش را زمين بگذارد در امان است يعني كساني كه  در جنگ مشاركت نداشتند به تعبير امروزي ها غير نظاميان و كساني كه مشاركت داشتند و سلاح داشتند ولي سلاح را كنار گذاشتند (كه در حقوق بشر دوستانه به كساني كه از صحنۀ جنگ و كارزار كنار كشيدند تعبير مي شود) آنها در امان هستند. روایت دیگری هم از امام صادق ( ع ) که می فرمایند:« اطعام الاسیر حق علی من اسره»، کسی که شخصي را اسیر کرده یکی از حقوق اسیر بر این شخص اسیرگیرنده این است که به او غذا دهد« فانه ینبغی ان یطعم و یزکی ویرفع به کافرا کان او غیره»، این تعبیر باز تأکید بر این مضمون است که: این احکام ارتباطی به اعتقادات او ندارد ، اگرچه شخص کافری باشد و به لحاظ اعتقادی مخالف ما باشد ، اما چون یک انسان است باید با او رفتار انسانی داشت.

آیت الله هادوی خاطر نشان کرد: در بحث  مسائل مربوط به جنگ بر اساس برخي روايات پیغمبر (ص ) وقتی می خواستند گروهی را برای یک اقدام جنگی و نظامی بفرستند،   توصیه های خاصي می فرمودند که تعبیر روایت این است که : «کان رسول الله ( ص ) اذا اراد ان یبعث سریه دعاهم فاجلسهم بین یدیه» اینها را فرا می خواند و مقابل خود می نشاند؛   « ثم یقول سیروا بسم الله و بالله و فی سبیل الله و علی مله رسول الله( ص ) »            می فرمود : بر اساس آیین حق رفتار کنید  و با نام خدا و در راه خدا و بر آیین رسول خدا حركت کنید  « لاتغلوا و لاتمثلوا و لاتغدروا » افراد را به غل و زنجیر نکشید،  مثله نکنید؛ نیرنگ نکنید ؛« ولا تقتلوا شیخا فانیا ولا صبيا ولا امرأه » : پیرمردها ، بچه ها و زنان را نکشید .

شما در مفاهیم حقوق بشر دوستانه وقتی به کنوانسیون ها و به اصطلاح مدارک الحاقی کنوانسیون ژنو مراجعه می کنید ، می بینید بعضی از این مفاهیم مطرح است . در مسئله رعایت و حفظ منابع طبیعی نیز  پیغمبر تأکید دارند که : « ولا تقطعوا شجره الا ان تضطروا  الیها » : درختی را قطع نکنید مگر اینکه اضطرار پیدا کنید . وی تاکید کرد: من در اجلاس های مختلفی در سطح جهان  این نکته را تأکید کردم و در اجلاس رم در سال 2004 (اجلاس جنگ و صلح از ديدگاه اديان ابراهيمي ) هم  به عنوان یک پرسش جدی از رهبران مسیحی و یهودی که درآن اجلاس  شرکت داشتند این سوال را مطرح کردم و گفتم : سلاح هاي كشتار جمعي از نظر اسلام ممنوع است، نه تنها در جنگ های تهاجمی حتی در جنگ های تدافعی به عنوان اولی  ممنوع است . در جنگ هشت ساله تحمیلی ، ایران بارها مورد هجوم سلاح های شیمیایی و میکروبی قرار گرفت با اینکه خیلی فشار افکار عمومی بود که در این زمینه ایران اقدامی بکند و امکان این اقدام هم به لحاظ تکنیکی برای ایران وجود داشت اما حضرت امام (ره) با این کار مخالفت کردند و نگذاشتند  ایران دست به اقدامات تلافی جویانه بزند، سوالم این است که ادیان و مذاهب دیگر به صورت خاص چه پاسخی به این سوال دارند،  از دید مسیحیت و یهودیت ، بمب اتم چه حکمی دارد؟ اما در آن اجلاس پاسخي ارائه نشد و تنها یکی از آقایان که قبلا مشاور بوش پدر هم بوده گفت : نظر ما هم همان نظر اسلام است ولی به خاطر مسائل سیاسی نمی توانیم بیان کنیم.

آیت الله هادوی در پایان تصریح کرد: این مفهومی که اسلام مطرح کرده که هر نوع سلاحی که آثار تخریبی آن فراتر از محدوده نظامی و جنگی می تواند باشد ممنوع شود این یک مطلبی است که وابسته به مفاهیم اسلامی نیست ، حتی وابسته به مفاهیم دینی نیست.  من این مطلب را به مسئول سازمان صلیب سرخ جهانی هم تذكر دادم و گفتم این مفهومی است که اگر شما درست روی آن کار کنید می توانید یک اجماع جهانی برای این مفهوم ایجاد کنید

You have no rights to post comments

جهت ثبت نام در کارگاه اسلام و حقوق بشردوستانه با موضوع محیط زیست، آب، اجساد و مفقودین

فیلدهای مقابل را تکمیل و کلید ثبت نام را انتخاب نمایید